Energietransitie en Klimaat

Samen voor energieneutraal en klimaatbestendig

Toelichting

Energietransitie
Energie vormt een belangrijke basis voor onze welvaart. We gebruiken het om ons huis te verwarmen, om bedrijven te kunnen laten ondernemen en ons te verplaatsen van A naar B. Op het gebied van energie zijn veel ontwikkelingen gaande; zowel om energie te besparen als om energie duurzaam op te wekken. De huidige energievoorziening zorgt voor klimaatveranderingen die grote gevolgen hebben voor de verdeling van welvaart en leefbaarheid op aarde. Onze (klein)kinderen gaan meemaken dat de fossiele brandstoffen schaarser worden. In Nederland wordt naar verwachting over hooguit 50 jaar geen gas meer gewonnen, waarna we voor gaslevering afhankelijk zijn van het buitenland. Energie zal steeds meer de inzet worden van politieke en economische ontwikkelingen. Dat gebeurt niet ‘morgen’; dat gebeurt nu al. Het ontwikkelen van een schone, betrouwbare en betaalbare energievoorziening is daarom van belang en biedt daarnaast kansen voor lokale ondernemers.

Het energievraagstuk staat de laatste jaren landelijk stevig op de (politieke) agenda. Naast het milieumotief en betaalbaarheid zijn ook maatschappelijke verantwoordelijkheid en energie-onafhankelijkheid steeds meer een argument om actie te ondernemen. De gemeente Barneveld voelt de urgentie om een bijdrage te leveren aan een schone, betrouwbare en betaalbare energievoorziening en heeft een doelstelling vastgesteld die hoger liggen dan de landelijke energiedoelstellingen : 2% energiebesparing per jaar en 20% duurzame energieopwekking in 2020. En bij 2020 houdt het niet op. De gemeente koerst naar energieneutraliteit in 2050. Dat betekent dat we net zoveel energie duurzaam opwekken als we gebruiken. Alle duurzame energiebronnen moeten daaraan een bijdrage leveren en dat gaan we ook zien in ons landschap, zoals met wind, zon en biomassa.

Die doelstelling voor 2050 is een forse opgave. Voor het realiseren van die opgave kan een regionale aanpak voordelen bieden. Daarom verkennen we in FoodValley-verband de kansen en mogelijkheden.

 

Door en voor Barnevelders, stimuleren en faciliteren
Uit onderzoek blijkt dat er in de gemeente voldoende potentie is voor energiebesparing en het produceren van duurzame energie om de doelstelling te halen. Zelfs met de groeiende inwonersaantallen in onze gemeente. De gemeente zet in op informeren, activeren en stimuleren/ondersteunen. In de praktijk blijkt dat burgers en ondernemers door de bomen het bos niet meer zien, waar het gaat om energiemaatregelen. De gemeente wil dan ook actief onafhankelijke informatie uitdragen, die mensen kunnen helpen bij het nemen van maatregelen. Bedrijven zullen de komende jaren meer moeten inzetten op samenwerken met andere bedrijven, om burgers hierin voor een totaal traject te kunnen ontzorgen. Maar ook inwoners moeten elkaar kunnen vinden en ideeën uitwisselen. Geïnspireerd raken. Bijvoorbeeld door iemand uit de buurt die zich actief opstelt voor de wijk, of door een buurman die al maatregelen heeft getroffen en daar enthousiast over vertelt. Op het vlak van burgerinitiatief zet de gemeente daarom in op informeren, activeren en stimuleren/ondersteunen.

Wij denken dat het effect van nieuwe duurzame investeringen het grootst zal zijn als lokale bedrijven betrokken zijn bij de uitvoering. Bovendien kan het economisch belang een belangrijke drijfveer zijn voor een ambitieuze inzet op energiebesparing en hernieuwbare energieproductie. Lokale betrokkenheid zal ook een positieve invloed hebben op het draagvlak voor duurzame maatregelen. Daarom zet de gemeente bij bedrijven in op het vergroten van kennis en netwerkvorming binnen Barneveld. De lokale betrokkenheid kan vergroot worden als inwoners kunnen deelnemen. Dit kan bijvoorbeeld door coöperatieve verbanden of door met energie-inkomsten te investeren in de omgeving.

 

Bio-based circulaire economie
In de energietransitie past het om over te gaan naar een bedrijfsvoering en economie die niet meer afhankelijk is van fossiele grondstoffen: een duurzame biobased Economie, met productieprocessen op basis van organisch materiaal. In het verlengde daarvan vinden wij het belangrijk om in te zetten op een transitie naar een circulaire economie, waarin het sluiten van materiaal- en energiekringlopen centraal staat.

Dat biedt kansen voor groene groei. Dat gaat niet vanzelf. Het vraagt nieuwe en slimme verbindingen tussen sectoren die nu soms nog weinig samenwerken. Deze twee principes grijpen in elkaar en bieden kansen voor innovatie en verduurzaming, zodat onze welvaart voor volgende generaties duurzaam geborgd wordt.

Klimaatbestendigheid: water benutten en bergen
Lange tijd hebben we maatregelen genomen om water zo snel mogelijk af te voeren. Beken werden recht getrokken en regenwater dat in steden en dorpen op de verharding viel werd via de riolering afgevoerd. Dit regenwater kwam samen met het (huishoudelijk) afvalwater terecht in rioolwaterzuiveringsinstallaties, alvorens het op open water werd geloosd. Intussen is duidelijk dat deze traditionele manier van werken niet meer kan. Met het toenemende verharde oppervlakte werd de hoeveelheid water steeds groter, bouwen in lage natte gebieden versnelde de af te voeren waterhoeveelheden en verandering in het klimaat leidt tot grotere pieken in de neerslag. Het gevolg is dat straten in sommige wijken regelmatig onder water komen te staan. Rioleringen kunnen de hoeveelheid water niet meer aan. Rioolwaterzuiveringsinstallaties zullen steeds groter moeten worden om de pieken op te vangen. Telkens grotere rioleringen is duur en op den duur onhoudbaar. De bevolkingsgroei en de bijbehorende groeiende behoefte aan mobiliteit, wonen en werken versterken dit effect. Het is daarom nodig om anders met water om te gaan.

Hiervoor hanteren waterschappen de trits: vasthouden – bergen – afvoeren. Dat wil zeggen dat we zoveel mogelijk maatregelen moeten nemen om water in het gebied vast te houden. Dat kan door water te laten infiltreren in de bodem en door beken meer ruimte te geven (een meanderende beek kan meer bergen vasthouden dan rechte beken). Als vasthouden echt niet kan is waterbergen een optie. Met waterbergen wordt bedoeld dat gebieden worden aangewezen waar water tijdelijk wordt ingelaten als er pieken in de neerslag zijn. Dit kunnen weilanden zijn maar ook lager gelegen speelveldjes in woonwijken. In laatste instantie blijft water afvoeren de optie. Om deze trits steeds beter te realiseren, doe we het volgende.

Nieuwe stedelijke gebieden leggen we niet op moeilijke (natte) plekken en binnen de wijken blijven we met specifieke voorzorgsmaatregelen problemen voor. Voldoende infiltratiemogelijkheden, opvangplekken voor piekmomenten en gescheiden watersystemen worden standaard. Ook zullen we eenvoudige maatregelen nemen om bij wateroverlast schade te minimaliseren, zoals bijvoorbeeld schothoogte voor woningen van minimaal 30 cm boven straatniveau.

In bestaande wijken zullen we maatregelen nemen om potentiele wateroverlast in goede banen te leiden, eveneens gericht op het vinden van infiltratiemogelijkheden en het voorkomen van wateroverlast in potentiele probleemsituaties. Dat kan b.v. door in gevoelige straten de inrichting van de openbare ruimte af te stemmen op berging in plantsoenen.

Een belangrijke maatregel is een betere informatievoorziening. We zijn ervan overtuigd dat Barnevelders willen bijdragen aan het voorkomen van problemen. En dat kan vaak heel eenvoudig. Het benutten van regenwater is een mooie toepassing van duurzaam leven. Dat gaat niet alleen om het water geven in de woontuin, maar om structurele toepassingen als groene daken (gunstig tegen warmteontwikkeling) en toiletspoelwater in bedrijven en woningen. Ook bij het vasthouden van water is er een rol voor bedrijven en woningeigenaren. Zij kunnen bijdragen aan het verminderen van de snelle afstroming door bijvoorbeeld verharding te verwijderen. Daarnaast zoeken we naar mogelijkheden om afvalwater lokaal te zuiveren. Dat gaat dan vooral om lokale zuivering bij verblijfsrecreatieterreinen en kleine kernen. Dat vergt ruimte en een passende watersysteem waar het gezuiverde water en het afgekoppelde regenwater vastgehouden en afgevoerd kan worden.

Een mogelijk oplossing voor waterberging die wij willen onderzoeken is het realiseren van zogeheten Waterparken of ‘blauwe diensten’. In beide gevallen gaat het om gebieden die op een gunstige locatie net buiten woonkernen en bedrijventerreinen liggen en bij echt hevige neerslag onder water lopen. Onderdeel van de verkenning is de haalbaarheid van een ‘waterbank’. Dat is een fonds voor de financiering van dergelijke waterbergingen, wat wordt gevuld door exploitatiebijdragen uit kleine plannen waarbinnen onvoldoende ruimte is voor waterberging.